SA MUNDANA CUMMEDIA | ZIU PEDRU IN CASTEDDU!

Sac.Raimondo Fresia - 1° parte -

sabato 29 marzo 2008 di exeo

ZIU PEDRU IN CASTEDDU!
Atto I°

Scena I

PEDRU: Buon giorno, Ave Maria! Buona sera! (nessuno risponde). Bella inducazioni tenit, fattus a sannoris, e unu cancuru a sa lingua!

Buon giorno, buon giorno! An ca si scuppetti bruvura. Bona sera! Ave Maria! Buon giorno! E chini accudit! Buona sera a tottus.

(Girandosi intorno e sventolando il cappello).
Bona sera a una parti e a s’attra! Bona sera a susu e a basciu! E nemus arrespundit: (Ne ferma uno) Bona sera su Sannori!

UN SIGNORE: Buona sera.
PEDRU: Squattarau! Ma ollu nai, poit’è chi non torrais su saludu? Non ddu scieis ca su saludu dd’ha lassau Deus? (inquieto).

UN ALTRO SIGNORE: Si può sapere che cosa volete? Siete un pazzo scappato dal manicomio?
PEDRU: Sciadau e de diora chi nd’è bessiu de su maluncomu?

ALTRO SIGNORE: E fatti friggere!

PEDRU: Sa ja ’e su fumu! Ma assumancu dd’happu fattu saludai. E su bellu ca nanta ca is cosas funti torrendu barattas. Chi fai sa prova su poburu e benit a Casteddu cun d’unu scantu scudus sceti, gei sindi torrat andai a gutturu sciutu!

Tenemu tanti cosas de comporai. Fidella, filla mia bagadia, olit una unneddedda ’e bodrau, Antonixedddu olit una aiolla, Teresichedda olit una pariga e lorigheddas, Sisinna pobidda mia,un’altra cosa chi serbit a tottus, ma gei mind’ha passau sa gana. De unu negoziu ci essemu e ind’unu attru brintamu e non appu contrattau cun nemus.

Seu brintau in cussu negoziu ch’est a facci ’e su negoziu ’e Dessì, happu pregontau po unu fraschitteddu po sa stua e... ita bellu modus de inducazioni chi hanti tentu, m’hiant hai poziu corrospundi: cumpadessat ca non ndi teneus, e invecias fudi arrenneghendusì puru su Sannoriccu. Gei est abarrau pagu a niddi enni su febi a dentis!

Sorigu aziai e in d’una strissiada ci cabu conca a basciu, e si non fussi ca mi seu aguantau a su muru fumu accanta ’e ponni su santu in terra; e ci attappu a unu negoziu de pingiada e pratus... e pregontu: Fraschitteddu tenit? E mancu issu ndi teniat, ma de inguni gei appu comporai sa commissioni de Sisinnia.

Scena II

GUARDIA: Ohè, buon uomo, di dove siete, come vi chiamate, perchè siete venuto, cosa avete in quella bisaccia?
PEDRU: Eh su Sannori, gei esti arrennegadeddu. Fraschiteddu tenit? Seu tottu su mangianu arrolliendu nau ca mind torru andai che ne frascu.

GUARDIA: Come vi chiamate?
PEDRU: Ita seu attuanu ca mi circat com’è tamatigas? imoi è su tempus!

GUARDIA: Di dove siete?
PEDRU: Cessu ca m’ha biu su chi potu me in sa bettua (stringe la bisaccia)

GUARDIA: Cosa avete in quella bisaccia? (gliela tocca).
PEDRU: Lassa stai ca no è cosa de bì tottus. GUARDIA: Cosa avete? voglio vedere.

PEDRU: Ma Sissinna m’ha nau a non ddu nai e a non ddu mostrai a nemus. Ma ...si padit scì chin’è fusteti, ca olit scrucullitai su logu.
GUARDIA: sono una Guardia di Pubblica Sicurezza. Presto ditemi che cosa avete, se no vi arresto.

PEDRU: Guardia? Arrestai a mimi? Ma ita si creit ca potu?
GUARDIA: Ebbene, che cosa avete?

PEDRU: Unu sennori, potu!
GUARDIA: Un signore? Sicchè avete commesso un omicidio? Siete un assassino. Ah! avevo ragione di sospettare. Lasciate vedere!

PEDRU: Bengiat a custu furringoni, ca non dd’happ’a mustrai a sa genti.
GUARDIA: Non voglio storie, aprite la bisaccia e mostrate.

PEDRU: Ben, ben, giai ca dd’olit biri... (apre la bisaccia e cava fuori il vaso da notte)
GUARDIA: Villano screanzato! Perchè mi hai detto che avevi un signore?

Scena III

(Pedru solo)
Ita parit chi non tengiat arrexioni! Deu gei penzà ca mi ndiddu srequestada. Chi è cussu gei nd’emu torrau bellus contus a pobidda mia, e giustu ca non est abituada a bessì a foras adenotti! Su chi mi seccat de no hai agatau su fraschitteddu. Gei è torrau acconciu su Casteddu a non cmai mancu frascus! Casi ca funti issus ca tenit su griffoni de s’acqua po finas accant’ ’e su ettu. La chi deppiant andai a messai comente nosu e abarrai tottu sa dì a cuccuru a sobi, ca ndi frabbicanta de frascus.

Scena IV

(altra guardia e Pedru)

PEDRU: Nosu a custu ddi naraus su sannori, su cavalleri, su bassinu, sa sibieta... Eh, casi ca no è privilegiau po nominis.
GUARDIA: Villano, rimetti tutto a posto, e vattene via.

GUARDIA: Fermati, chi sei?
PEDRU: Pedru Mascu de Iddamassraxia! GUARDIA: Mostratemi la carta d’identità.

PEDRU: Sa cata ’e tontidadi pari chi dda ten giasta tui. E tui mostamì sa cata ’e abilenzia. E non ddu scì tui ca m’hanti fattu abili candu seu andau a sa levo puru. Aici oli nai ca po andai a sa gherra gei fumu abili meda, e po benni a Casteddu deppu fai bì ca seu tontu.
GUARDIA: Ci hai la fotografia?

PEDRU: Sa potaligrafia? Ita non t’hat benni su bibbigorru de mi ponni in quadru puru, no?
GUARDIA: Non l’hai? e allora ti devo mettere in contravvenzione (cava un taccuino e scrive).

PEDRU: Custa est una bella storia puru là. Immoi a i becciesas mi toccat a mi tirai sa telegrafia puru.
GUARDIA: Ma non lo sapete che la legge obbliga avere sempre addosso la carta d’identità con la, fotografia?

PEDRU: Ma si deu seu abili... is abilis puru si depint fai sa cata ’e tontidadi? E innoi mi dda deppint fai?

Scena V

Eppuru seus combinau beni, oi. A chini ...oli bi su chi potu me in sa bettua, a chini ...olit scì a bi chi seu tontu. Imoi cancun’attra mind’hat a suzzedi. Chi arrenescemu a torrai a domu gei no happ’a imbruncunai mancu crasi a Casteddu no! A bellu puntu seus benendu!

Non podeus camminai derettus mancu in sa ja. Ma su chi no tenit cos’è fai ndi inginnat de cosas. E una razza ’e airi è chi no tenit cun cussus mustazzus segaus a sa furistera! Cussu puru depiat essi cancuna guardia. Iddoi nd’hadi attravessu de canis arrabiaus. Ma in bidda boghendu cozzina ddu obemu bì, ca gei niddus cabanta is mustazzus a punta in susu.

GUARDIA: Ora che sei a Cagliari ti farai la fotografia e al municipio del tuo paese ti rilasceranno la carta d’identità.

Scena VI

(Fotografo e Pedru)

PEDRU: Gei dd’happ’a sci pagu innoi bendint is telergafias! M`hat a torrai a suzzedi su contu e su fraschietteddu!
GUARDIA: Se ti fermi qui un momento, vedrai passarne qualcuno ambulante. Per questa volta ti perdono, ma... non tornare a Cagliari senza la carta d’identità. Hai capito (esce).

FOTOGR.: (Entra in scena, mette a posto l’apparecchio, e sulla parete un telo nero)
PEDRU: Cadè, miss’è mortu me in sa ja faint oi. Cadè, cussu è su tumbulu! (si avvicina al fotografo) Neri si sregastanu, e it’è miss’e motu de tottu idda faint oi?

FOTOGR.: Cosa dite? Attendete, vi sbrigo subito. Sedetevi quà. (accompagnandolo alla sedia che avrà messo presso la tela).
PEDRU: E deu penzà ca fu sa cadira po su predi. Ahn, ma dei lebit, non sciu assistì a missa.

FOTOGR.: Vi faccio la fotografia.
PEDRU: Sa telergafia? Deus ndi dd’happa potau!

FOTOGR.: La volete per intero?
PEDRU: Deu emu a bolli una telergafia ’e tontidadi.

FOTOGR.: A mezzo busto? A metà? PEDRU: A mesu imbustu? A mitadi? E mi deppu struncai in mesu eu? (si alza) Su bugginu. Eppuru oi dd’eus cumenzada beni. A chini mi ollit ponni in contravvenzioni, a chini mi olit arrestai, a chini mi olit struncai in mesu. Si mi lassant pigai su pagliettu gei si mandu in sa fruca.
FOTOGR.: Non abbiate paura, lasciate fare a me. Sedetevi e state fermo un tantino. (va alla macchina e guarda).
PEDRU: E tocchit; assumancu mi srebit po mi pasiai. (Mentre il fotografo guarda sotto il manto, Pedru si alza pian piano e si avvicina al fotografo)

FOTOGR.: Ma ..Forse è scappato.

PEDRU: Uhuuu ...Tah!
FOTOGR.: (Arrabbiandosi) Andate a sedervi!

PEDRU: E ita dd’oi hadi me inguni? Penzà ca fu gioghendu a mammacua! (va a sedersi, cava la pipa e vuole accendere).
FOTOGR.: (Inquieto) Ma state fermo, ora guardate qui.

PEDRU: (Si alza e corre alla macchina) A innoi deppu castiai, a innoi!
FOTOGR.: Si, andate a sedervi e state fermo. Fermo ... fermo ora. Ecco fatto. Trattenetevi un pochino; nel mentre preparate dieci franchi.

PEDRU: Eh! nd’happ’abarrai de oras! comenti narat ca potu su catafogliu de su mrachesu ’e s’omu eis tiaus puru!
(accende la pipa e fuma) Giai chi mi fait pagai dexi francus immoi, basciu e m’accabai custa pippada non mindi pesu. An ca fu nasciu, dexi francus. Ha fattu sceti: trich, e luegus dexi francus. No happ’accuttu mancu a bì sa lambiggiada!
FOTOGR.: Eccolo bell’e servito. (consegna le fotografie)

PEDRU: (Osservandole) E custu seu eu? Arrazza ’e inginnu, un omi mannu comente deu a ciddu fai capi in un pimpirineddu e paperi.
FOTOGR.: Datemi le dieci lire.

PEDRU: Eh, gei timidi! (gliele consegna) FOTOGR.: Ora potete andare.
PEDRU: E lessimi pariai un attru poddixeddu.

FOTOGR.: Ma io debbo andar via. Su levatevi.
PEDRU: Bah, bah, pighissì a sa corria. (escono tutti e due da parte opposta).

Scena VII

(Facchino solo)

(Entra con una corbula, salutando un compagno che lascia fuori scena)
Ariosu Efisinu, ciau, a si biri a su trenu. La, signori! ci dd’appu portau trinta chilus de cosa finzas a Casteddu ’e susu, e ndi bessiri cun setti soddus solamenti. Ita pagu carirari! Signori! Gei es berus chi is signoris meras boltas sunti peus de is attrus.

Appu garangiau de prus candu s’happu serbiu calincunu biddunculu! Andaus chi aressi accanta de arribai s’attru trenu. Chi mi pozzu gorangiai calincunu attru soddu è mellus. Sceti chi ci sunti cussas gualdias prepotentis! (Verso le quinte) Neri su ziu, bengara innoi. A su trenu deppiri andai?

Scena VIII

(Facchino e Pedru)

FACCH.: (mettendo la corbula per terra. Al villano che è entrato in scena) Pongara, pongara innoi sa bertula; si incidda poltu deu.
PEDRU: Bai ca non mi dd’has a segai tui, su cavalleri, no! Lassamì camminai derettu in sa ja, has intendiu? Gei dd’has a iscì ca immoi ziu Pedru potat sa telergafia ’e tontidadi puru e nemus mi podit strobai prusu (mostra la foto) dda bisi innoi la! Custu seu eu.

FACCH.: Puh, ita rontu. Ci fiat abbisongiu de ddi fai sa carta ’e rontirari. Mi, ch’es peldandi su nasu, telergafia! Lessimidda biri!
PEDRU: Là, da bisi, bellittedda, ah? FACCH.:(La prende e tenta di fuggire uscendo dalle quinte).

PEDRU: Nara, torra a innoi. Ollu sa telergafia! Sigheiddu; sigheiddi, ca minha furau sa tontidadi. Acciapit, acciapit, su sannori, abbranchissindedda.

Scena IX

(I’ Guardia e Pedru)

(Guardia - Facchino e detti)

GUARDIA: Ancora ti trovi in città?, cos’hai che gridi in questo modo?
PEDRU: Mind’ha furau sa telergafia. Ddu bidi inguddenis, cuddu piccioccu c’è currendi. Cuddu chi portat sa crobi.

GUARDIA: Ma, cos’è che ti ha preso? PEDRU: Sa telergafia ’e tontidadi.
GUARDIA: (ride)

PEDRU: Bellu ’e su tiau ’e s’arrisu, ddhappagada dexi francus eu?
GUARDIA: E perchè te la sei lasciata prendere?

PEDRU: Dd’emu a sci pagu ca fuenta totus arroba e gabera is casteddaius.
GUARDIA: Oh, villano, guarda come parli! O vuoi che ti metta subito i ferri?

PEDRU: Pa cussu mi da torrais sa telergafia ca seis tottus una massa de canaglia...
GUARDIA: Ma questo è imperdonabile! Siete dichiarato in arresto, qua le mani!

PEDRU: An ca si scollit su bugginu, ma ita tiau happu fattu eu po m’arrestai? Lessiminci lompi assumancu su cavalleri a pobidda mia.
GUARDIA: non voglio sentire più nulla.

Scena X

2° GUARDIA: Cosa è successo?
1° GUARDIA: Insubordinazione e insulti alle autorità costituite.

FACCH.: Là, arrestendi sa telergafia!
2° GUARDIA: Conosci questo ragazzo?
PEDRU: Cussu è su chi mindha furau sa telergafia. Ddu bidi sa guardia, tenemu arrexioni eu de m’arrenegai e de zerriai (al facchino) Mi dda torras o no mi da torras? (alle guardie) A cussu deppint accappiai e no a mimi, a cussu ch’è ladroni.

2° GUARDIA: Puoi ringraziare che mi è capitato costui tra le mani, e ti ho trovato ancora qui, se no ora saresti già dentro. Vedi cosa vuol dire avere la fotografia?
(al compagno) lascialo pure andare.
(al villano) Toh, prenditi le tue fotografie e non appena arrivi in paese fatti rilasciare la carta d’identità.

FACCH.: (ridendo) Has intendiu? sa carta e rontirari ci bolliri cun sa telergafia.
PEDRU: An ca fadda sa ja; biccau de una stria e appiccau in s’ecca mia.

FACCH.: Eh, canzoni longa puru!
1° GUARDIA: Silenzio e fate la pace, su abbracciatevi!

2° GUARDIA: Su, abbracciatevi.
PEDRU: A issus gei du imprassu, ma a cussu dd’hat imprassai su mobenti.

FACCH.: (avanza per abbracciarlo) Beni...
PEDRU: Nara, tindi larga de mimi?

2° GUARDIA: (Dà una pedata al facchino) Vattene.
1° GUARDIA: E tu un’altra volta misura le parole (dandogli una pedata) Va via subito villano ineducato! (esce).

Scena XI

(Pedru solo)
Immio ci obiat una passada è manettas e una sticchida e pei. Gei m’hat a srebì po scramentu a torrai in Casteddu! Abbisongiu chi mi bia obbrigau po cancuna cosa de nezessidadi, e inzara puru gei dd’appu a cumbinai beni eu comenti fai. Prima de tottu non happa pottai prus sa bettua.

Ellu fauas, cadebanta tottus a sa bettua mia! E mai prusu m’hat a torrai a conca a comporai cavalleris, mancai si seghit puru. Teneus passienzia e besseus a foras mancai siat notti disastrada meda. E mancu fraschitteddus, torru a ciccai, balla ca no, comenti an ca no m’è costau!
Andeus ainnantis chi mi suzzedat cancun’attra cosa peus. Oi non d’hat appillai cancun’attra cosa peus. Oi non d’hat appillai cancun’attra guardia.

Andeus, andeus, ca su trenu adessi accanta ’e patì, deghinò m’hat a toccai a croccai me innoi. Su bugginu! m’indhiat a suzzedi de sciaccus! Ba Santu Crallu Felizi (si inginocchia di fronte alle quinte) a bosu m’arraccumandu ca gei non mind’happ’a scaresci mai. Castiai, appena chi arribu a domu gei si fazzu allui una lantiedda, de all’ ’e stinci, de Sisinna.

Podit’essi puru chi agattengias arroris ortograficus, paraulas strollicas e aici narendi, ma est sceti po mori de sa digitalitzatzioni, ca est sempri unu traballu leggiu e longu. Custu contu est pigau pari pari de s’originali, unu librixeddu becciu pedrabi chi ap’ agattau in domu de tzia mia. A sighiri su segund’attu, su prus a prestu possibili... tenei passientzia :-))) , fortzis crasi e totu...
(exeo)

Da s’originali:
CAROS LETTORES
Pro chie non connosche sa limba sarda iscritta, pode domandare tottu sas poesias, antigas e modernas, in logudoresu e in campidanesu e bos fatto ischire chi sa MUNDANA CLUMMEDIA - CRITICA e CONTRACRITICA e SA DIFESA DE SA MUNDANA CUMMEDIA, sunu tres libros de tennere in d’ogni domo e de ponnere in pratica pro su bene de s"umanidade.

Custos tres libros, fin proibídos in su tempus de su fascismu ca naran sa pura veridade chi a medas díspiaghede.
Chie chere comporare custos libros o atteras cantones in limba sarda, sunu pregados de iscriere a: CUCCU ANTONIO - VIA SILVIO PELLICO n. 15 - 09046 S. VITO (Cagliari).
Sos lettores sunu pregados de faghere bona propaganda.
ANTONI CUCCU

SAC. RAIMONDO FRESIA.
ZIU PEDRU IN CASTEDDU
T.E.A. Cagliari - Via Logudoro, 32 - Tel. 65.17.23