Sa crisi italliana

Sa disgregatzioni sotziali e pulìtiga de s’arregimu fascista at tentu sa primu bessida de massa in is iletzionis de su 6 Arbili. Su fascismu est stètiu postu in minoria craramenti in is chirrius industriallis itallianus, est a nai ingudheni aundi nc’est sa fortza ecunòmiga e pulìtiga chi cumandat sa natzioni e su Stadu.

Is iletzionis de su 6 Arbili, ant amostau cantu fessit sceti una bisura sa stabbilidadi de s’arregimu, ant afortiau is massas, inghitzendi una spètzia de moimentu in is intragnas, ant assentau s’inghitzu de cussa ancada dimugràtiga chi iat tentu che a cùcuru is diis apustis de sa bocida de s’onnurèvulli Mateoti e chi oindiri sinnat totu sa situatzioni.

Is oposiduras ant pigau apustis de is iletzionis un’importàntzia pulìtiga manna meda: s’avolotu de custa in is giorronnalis e in su Stamentu po chistionai e arrefudai sa legitimidadi de su guvernu fascista trabballàda a sciolli totu is organismus de su Stadu compudaus e sutamìtius de su fascismu, totu custu tzacada is intragnas de su Partidu natzionali fascista etotu, impunnendi fintzas a segai sa majoria stamentària.

De innoi totu is minetas, mai intèndias, contras a is oposiduras e sa bocida de su depudau unitàriu. S’avolotu de minisprètziu mòvia de sa bocida iat afartau su Partidu fascista chi timendi e tremendi fut perdendusia: is tres documentus scritus in cussas diis pistighintzosas de s’onurèvulli Fintzi, de Filipellu, de Cesarinu Rossi e fatus cannosci a is oposiduras, amostant ca sa dirigèntzia de su partidu etotu iat pèrdiu dònnia siguresa apillendi sbàllius apitzus de sbàllius; de cussu momentu s’arregimu fascista fut brintau po si morri; issu est tentu strantaxu po imoi de cudhas fortzas chi tenit a su costau, ma dhu aguantant strantaxu che funi aguantat s’infurcau.

Sa bocida de Mateoti iat donau sa prova amostàda ca su Partidu fascista no at arrennèsci mai a èssiri unu normalli partidu de guvernu, Mussollini no tenit de su statista e de su ditadori ca sceti un amostu de bisura bona po pinturas: issu no est una parti de sa vida natzionali, est unu spantu de folklori bidharxu, chi at acabbai a lompi a s’istòria in sa sighia de is medas caratzas provinciallis itallianas prus che in sa sighia de is Crommwell, de is Bolivar, de is Garibaldi.

S’impunnada populari contrafascista inghitzada de sa bocida de Mateoti iat tentu una manera pulìtiga de s’epressai in sa bessida de s’àula stamentària de is partidus de oposiduras. Sa corona de is oposiduras fiat stètia “de facto” unu logu de mesu de sa pulìtiga natzionali e a tundu de issa si fut organitzada sa majoria de s’Itàllia: sa crisi sciopada mei is sentidus e de sa moralidadi, si fut amatucada cun d-unu carateri forti institutzionalli; unu Stadu fut stètiu cuncodrau in su Stadu, unu guvernu contrafascista contras a su guvernu fascista.

(Sa secessioni de s’Aventinu).