Si ghetat su bandu: Ebras sanas in is corpus sanus.
mercoledì 5 settembre 2007 di Francu de Fabiis
www.sana.it
tàula de s’ebra
Sighia: lamiaces.
Famìllia: Laminaceae.
Calidadi: Rosmarinus.
Spétzia: Rosmarinus officinalis.
S’etimolùgia:
/ros/ +/marinus/
S’arrexina /ros/, biei fintzas is fuedhus sardus: su nòmini ròsina e su verbu rosinai, rosinendi, + s’agetivu /marinus/, ca amatùcada in is orus de su mari.
1) Is egitzianus: si sciundiant, bànnius, po s’allichidiri in is ofitzius intregaus a is deus e is diosas. Est che sìmbulu d’eternidadi po s’ànima, cun sa murta e su lauberu faiant coronas po is mortus.
Fudi fintzas imperau po su fragu bonu po tupai cussus malus de is mortus.
2) In Roma si poniat a is Laris, is deus de is domus, che coronas.
3) De s’annu milli si cumentzat a dh’imperai in sa maxina, imperendi sa distillatzioni de is froris.
4) In su ségulu XVII s’Arreina Billica de Ungaria cuncodràt unu licori imperendi su tzìpiri ca sanada is daoris e, parit, ca podiat fai torrai a giòvunus. Oi custu licori est cannotu che “Àcua de s’Arreina de s’Ungaria” est imperau che sucadori.
5) Napuleoni dh’imperada meda, ca su tzìpiri tenit su poderi de fai cuncentrai sa memòria, issu nd’imperada casi 60 butìllias de àcua de colùnia a su mesi. Su tzìpiri cresciàt e cresci beni meda in sa Còssiga e forsis fintzas po custu, fut una manera po issu etotu de s’amentai innui fut nàsciu. Su fragu dh’agiudàt a apariciai is moimentus de is sordaus in su campu de batalla.
6) Oi s’est pòtziu averiguai, cun sa tennigulogia noa, ca fragai su tzìpiri fait amanniai s’atividai ilétriga de su ciorbedhu. Alluit sa memòria.
A Bidhamanna Istrisàili is annoaduras funt imperaus in is bànnius contras a sa Psoriasi e is comas frorias funt imperadas a sanai s’Asma e is Arreumatismus. Custu ùrtimus duus imperus de su tzìpiri dhu faint sceti in sa Sardìnnia e no in sa maxina Cuntinentalli.
Innui crescit cust’ebra?
Ispànnia, Tunisia, Egitu, Frantza.
Ligùria.
Itàllia centralli e mesudialli.
Sitzìllia.
E in Sardìnnia?
In sa Nurra, s’Alighera, Iltintino. costa de s’Infarru, cabu Figari, intramesu de Bosa e Pitinuri; in su Sinis, mont’Arbu, monti Totubia, de Durgali a Baunei, Ulìana, Orgòsolo, Osini, Foghesu, Costa Birdi, montis de Domunoas, sa Duchissa, Nèbida, Masua, Sulcis, Ìnsula de Taulara, Sant’Antiogu, Ìnsula de Santu Perdu.
Sa mata arrennescit a bivit fintzas, chi est téntia beni, a is 8/10 annus e spannat de Martzu a Austu.
Partigularidadis:
A) Strumbullat, tònigu po su coru e po is sprenis, contrasétigu in is prumonis, contras sa cagaredha, contra is daboris de is ossus, contras a sa guta, contras a su tùssiu, agiudat a produsi su feli, agiudat a pisciai e a sudai, sanat is liagas e is abruxaduras. Est unu batériu stàtigu, custa est una calidadi de importu mannu meda.
B) Po digidiri:
Tònigu, strumbullat, no fait amallorai, contras is daboris de sa digestioni donau po mori de is budhoris o amalloramentu o de is gas.
C) Donat callenti a su stògumu.
Fait cresci sa cantidadi de feli fendhidhu prus sciortu e po dhi fai mellus su cursu suu.
Abasciada su tanti de su colesterollu e de is trigliceridis.
D) Sistema nervosu:
Scimìngius, daboris de conca, smenguamentu de sa memòria, smenguamentu, nevrosi, mancàntzia de fortzas; est prus mellus a dh’imperai in cantidadis piticas e po pagu tretu de tempus.
Francu de Fabiis
Articoli di questo autore
- Su femininu tres | Su Coca Mascremina
- Primu Levi | Chi custu est un òmini
- Nucreari? Po nosu no? E ti pariat ca no fessit in Sardinnia sa basi nucreari?
- A fogu a intru | Arrichetedhu
- Scontro di civiltà per un ascensore a piazza Vittorio
- Boxis po Pasca Manna
- MONSIEUR IBRAHIM E I FIORI DEL CORANO
- Sa mòngia de is Piciocus de crobi
- Sa chistioni de sa Terra in Sardìnnia
- Cavour e sa pratzita
- Calendariu Sardu
- L’Eco de sa Sardìnnia
- Istòria de sa Sardìnnia
- Kenze neke
- MARX E ENGELS
- [...]