Sos dicios de s’istrìa/1
mercoledì 25 luglio 2007 di miali
Miali Logudoresu
Sos dicios de s’istrìa
1. Una calarina bianca
Bidu appo custa calarina bianca, currendhe che-i su entu in su padru.
Poi ch’est intrada in su buscu e l’appo peldida.
Abogio a Robbi Linna e li pregunto si l’aiat bida. E cuddhu nuddha.
A inue diaulu che det aer dadu?...Avveltimi si la ogias - l’appo nadu.
Comente fit passada accultzu a su pinnetu ’e s’istrìa l’aiat bida puru su tostoìne.
Nachi ndh’at arregionadu cun s’istrìa, chi l’at nadu a abbidare ite poniat su ciaraballu.
Ponet bentu estu, abba e poi moddhina - l’at nadu su tostoìne.
E tandho est chi s’istrìa l’ta nadu su primu diciu:
"No ponzes sempre mente a ciaraballu si ponet abba, entu estu e moddhina. As a bider chi finit s’atropogliu s’ides currendhe in pradu calarìna"
E ite cheret narrer? - l’at preguntadu su tostoìne - chi una calarina currendhe cambiat su tempus ?
Si podet dare... - l’at nadu s’istrìa - su diciu narat e no narat...
So andhadu a ndh’arregionare cun su magialzu mannu.
Appo idu una calarina bianca currendhe...poi. tott’in una, est isparìda.
Tandho si podet dare chi cambiat su tempus - at nadu su magialzu, abaidendhe in su pabiru appiccadu a su ramu.
Ma...ite bi narat in cussu pabiru ? - appo preguntadu a su dischente ’e su magialzu, candho si ch’est andhadu.
De tottu bi narat...ma l’ischit legger solu isse - at nadu su dischente.
Accò a isse, torrendhe: - Appo idu sa calarina - nachi.
Tucco e bodo a compai Furiku cun Chicchinu, ballittendhesila a boghe ’e trallalleru.
Ajò, a bi enides a chilcare sa clarina bianca?
E aundi ? - narat compai Furiku.
In s’addhe ’e sas janas l’at bida su magialzu...
Mancari a mala oza ponen fattu. Ch’amus passadu unu dialu ’e tempus a su chilca chilca, ma sa calarina non in logu.
A candho approdat sa Jana ilde e preguntat ite semus chilchendhe.
Una calarina bianca...
E inue l’as vida?
Currendhe in su pradu, prima chi s’esseret peldida in su buscu...
E proite la ses chilchendhe inoghe tandho?
Ca su magialzu nachi l’at bida in custos trettos...
Sa Jana m’est pàlfida comente assuconada, o pensamentosa. Subitu s’est pesada a bolu e devet aer nadu a sas ateras janas de sa clarina. Ma si podet dare puru chi cuddhas già l’ischeren.
Su tostoìne si fit accultziadu isse puru a preguntare a su magialzu si fit beru chi una calarina bianca podiat cambiare su tempus.
Chie ti l’at nadu ?
S’istrìa mi l’at nadu, e m’at nadu puru su diciu de sa calarina e de su ciaraballu...
Ma de siguru no t’at nadu su restu...
E ite narat su restu ?
Su restu narat gasi: No dies mai occasione a s’isciacallu
de si misciare cun ratza canina
Time loroddhos, no intres in imbrogliu
si no ti cheres falare a una chigina.
Zubanne s’untulzu m’at contadu chi fit accuccadu accultzu a sa barraca ’e su coghinzu avilguendhe sos canes.
A candho nachi est arrividu custu cane malancinidu, accultziendhesi timorattu.
E chie ses tue ? - l’at preguntadu su cane bittichesu - no mi pares mancu cane...
Isciacallu so - l’at nadu cuddhu.
E ite che faghes inoghe?
Fattu a una calarina so ènnidu...
E pro ite?
Ca so in boza ’e mi la mandhigare.
...E comente faghes tue a ti mandhigare una calarina?!
Si mi dades un’agiudigheddhu... - nachi.
In cussa s’est accultziadu s’untulzu: - E it’est s’atropogliu?
B’at unu chi si cheret mandhigare una calarina... - l’at nadu su cane mamugiadinu.
Cale?! cussu cane ’e peddhalzu ?!
No est cane...nachi est isciacallu.
A mie mi paret cane ’e iscaccagliu, pius a prestu!
Sighendhe su rizolu sa Jana ilde aiat agattadu sa calarina. Si l’est accultziada a l’arregionare, ma a mie no m’at nadu nuddha.
Su tostoine est torradu a su pinnetu e at nadu a s’istrìa chi su magialzu l’aiat contadu su restu ’e su diciu.
E ite narat ? - l’at preguntadu s’istrìa.
Boh...narat de isciacallos e de ratza canina...
S’istrìa tandho at postu manu a su ciaraballu e l’at nadu:
Aisculta ene a mie como, chi ti naro su segundu diciu:
Su ciapìnu ischit solu ciapinare
ei su ciaputzu istat sempre ciaputzendhe.
Si no cumprendhes su chi ti so nendhe
sa morrocula mi cheres ciarolàre...
Si est solu ciarameddha o paraleta
su chi ses vennidu como a mi carrare
mezus pònedi in biccu sa ciapèta
asi li ogas de cabu ’e ciarrulare.
Cumpresa ene l’asa ?
Su tostoìne aiat cumpresu bell’e pagu.
B’at paraulas chi no appo cumpresu ’ene - l’at nadu.
E cales ?!
Ciarolare...
Ciarolare est candho s’addobat a sa morrocula pro li fagher sos caos
...e ciarrulare?
Ciarrulare est su chi faghes tue candh’istas sempre a pistighinzu !
Intendhendhe s’arregionu so intradu a su pinnetu e subitu s’istrìa m’at abbuccadu:
E ite ses vennidu tue a ciarrulare o a ciarolare !?
E ite mi ses ciaputzendhe - l’aia chelfidu rispondher...ma ch’appo dadu dae subra.
Sos canes sun intrados in catza cun cussu isciacallu malecontzu, chilchendhe sa raglia de sa calarina.
Candho l’an serada si sun pesados a giànnida e sa calarina at adderettadu subitu ’e origias.
sa Jana devet aer seradu s’atropogliu et est culta:
Da attentzione - l’at nadu - chi inoghe ch’at malintraniados sempre in boza ’e ciarolare sas morroculas.
No creo chi sa calarina appet cumpresu, ma s’est posta a currer e sos canes fattu, su cane mamugiadinu a punta innantis.
Eo fia accuccadu in sos trettos: appo idu chi su cane bittichesu e s’isciacallu aìan peldidu sa raglia. Si lis est accultziada sa colora, chi li piaghet a si minter sempre: - E a chie sezis currendhe fattu?
A chie mi piaghet! - l’at nadu su cane bittichesu.
Ma in cussa acco’ su magialzu mannu: - E it’est s’idea?!
Cust’isciacallu si cheriat mandhigare una calarina... - l’at nadu su cane, comente chi isse no b’intreret.
Su magialzu s’at leadu s’isciacallu a punt’innantis e cun duos colpos de frunza l’at torradu a polcu. E si ch’est andhadu.
E como a ndhe curres de calarinas ? - at nadu su cane bittichesu a su polcu.
Ah tandho fizis currendhe fattu a una calarina?! - at nadu sa colora.
Tue faghedi sos catzos tuos ! - l’at nadu su cane.
E incue los appo lassados, ca cheria ider a inue ch’aian dadu sa calarina cun sa Jana ilde.
Su cane mamugiadinu fit a cantu a las tenner ambas. Ma sa Jana l’at fattu sa codia. Che sun brincadas in s’ispendhula e su cane s’est devidu rendhere.
Pro a mie su contu finiat incue. Ca mi pariat chi fit contu chena cabu e nè coa.
Pero sa paristoria est mezus a la finire: bàe a sa ’e s’istrìa e ti fagher narrer su teltzu diciu.
Andhadu so e app’intesu su beccu nendhe chi si fit pesendhe su entu estu.
Est torradu su colvu - at nadu su tostoine.
E it’oromala cheret ? - at preguntadu s’istrìa.
S’est pesadu su entu estu - appo nadu, in boza ’e cambiare arregionu.
Est tronendhe... - at nadu su tostoine.
Comintzadu at a pioer a cadinos.
Est pioendhe a irridos ! - at nadu su tostoìne, chi at imparadu ene su saldu, pro chi s’istrìa chilchet de li fagher sa conca a brou.
Già at a sensare...si cheret sensare - at nadu s’istrìa - Abbascia sa mola pius a prestu, chi no ndh’intret s’abba!
Su tostoine at abbasciadu sa mola e l’at posta a dainanti ’e s’intrada.
Appòrrimi cussu ciàgu.. - l’at nadu s’istrìa.
Cuddhu no aiat cumpresu.
T’appo nadu a mi dare su cràcu, movendhe ma però ! - torrat s’istrìa.
E cuddhu chena cumprendher...
SU CAGIU, ancu ti potten cagiàre a tie puru !
Brincat a su muru a palas e afferrat su padzu.
Mi a lu ides ?! lu gighias subra sa conca !
Ma...cussu est padzu e no cràcu... - narat su tostoìne.
A cussu pntu est chi s’istrìa at postu torra manu a su ciaraballu e ndh’at bogadu su teltzu diciu. E già fit ora !
" Chi neres càgiu, padzu, cràcu o ciàgu
sempre ses nendhe sa mantessi cosa...
Ca no cambiat su entinu de sa rosa
pro chi cambiet su gustu o su fiagu.
Si ses topu, anciulìdu o ses ciancànu
in logu malu no istes atraessendhe
E si ses atrivìdu o beffulanu
mantène in bula su chi ses pensendhe.
Ca si ses infrebbadu e a ciancullita
no at esser refrèu si no pibìda ! "
Cumprssu l’as su diciu ? - at preguntadu s’istrìa.
No tantu... - at nadu su tostoìne.
Ca ses tontorrone!
Naro ch’at sensadu...
A candho amus intesu s’inninnìgiu. Bessidos semus a fora e amus vidu sa calarina bianca, currendhe aeràda.
E s’istrìa l’at postu su sizillu:
Nadu ti laìa?! - nachi - As a bider chi finit s’atropogliu, candho curret in pradu calarina!
Glossario
loroddhos: pettegolezzi, maldicenze;
chigina: cenere;
untulzu: avvoltoio;
groddhe, matzone: volpe;
avilguendhe: osservando;
malancinidu: malconcio, magro, emaciato;
timorattu: timoroso, timido;
atropogliu: imbroglio, inghippo;
iscaccagliu: risata;
pius a prestu: piuttosto;
ciapìnu: scamorza, incapace; ciapinare: far le cose male, da ‘ciapinu’;
ciaputzu: sin. si ciapinu; ciaputzendhe: gerundio di ciaputzare, sin. di ciapinare;
morrocula: trottola;
ciarolàre: fare i buchi alla trottola;
ciarameddha: ciarla, chiacchiera vuota;
paraleta: sin. ;
carrare: portare, trasportare;
ciapèta: bavaglio;
ciarrulare: parlare a vanvera, ciarlare;
pistighinzu: discorso fastidioso e vuoto, lamentela;
abbuccadu: sgridato, da abbuccare;
ch’appo dadu dae subra: ho lasciato perdere;
giànnida: uggiolìo, abbaio;
raglia: traccia, solco, linea, pista, sentore;
malintraniados: malintenzionati;
a punta innantis: davanti, in prima fila;
si minter: immischiarsi nelle faccende altrui;
currendhe fattu: correndo appresso, inseguendo;
frunza: bacchetta, verga;
codia: scarto;
ispendhula: cascatella;
rendhere: arrendersi;
pioer a cadinos o a ìrridos: diluviare;
entu estu: maestrale;
sensare: smettere;
appòrrimi (da apporrire): porgimi;
ciàgu, cràcu, cagiu, padzu: caglio naturale (ottenuto dallo stomaco del’agnello);
fiagu: odore;
entinu: profumo, essenza;
topu: zoppo;
anciulìdu: ricurvo;
ciancànu: sciancato;
atrivìdu: temerario;
beffulanu: che si fa beffe;
ciancullita: singulto;
refrèu: raffreddore;
pibìda: pipita, malattia dei polli;
tontorrone: tonto;
aeràda: di furia, spaventata;
inninnìgiu: nitrito.
> http://www.mialilogudoresu.eu/liberos
Da Paristorias de Miali, vol. III, Sos dicios de s’istrìa. Versione video SWF : manuelfurru & co edizioni
Testi e animazioni in http://www.miali.logudoresu.name/Dicios/Dicios.htm
miali
Articoli di questo autore
- Disfide, feticci, antichi detti - di Mimmo Bua
- Dialettica e allegoria del potere - di Mimmo Bua
- Austu in poesia - Agosto in poesia - di Miali Logudoresu
- Mimmo Bua - Uomini & Lupi
- Miali Logudoresu - Fioriduras
- I SENTIERI DI SONKOSI
- Migranti d’oltreoceano
- L’Arca del Tempo
- Mimmo Bua - Kurdistan e Sardistan, incontri virtuali
- Mimmo Bua - I comici e la politica
- Miali Logudoresu - Cronache di mondi virtuali
- MIMMO BUA - Progetto Asuni, avanti tutta!
- Sos dicios de s’istrìa/7
- Sod dicios de s’istrìa/6
- Sos dicios de s’istrìa/5
- [...]