Miali Logudoresu
Sos dicios de s’istrìa
2. Bentu solòpu
A su pagu tempus m’abizo chi fit cambiendhe entu.
A siet bentu malu chi s’est pesàdu - appo nadu a su tostoìne, chi fit isperiendhe accultzu a su cubone.
S’accultziat s’ainu a crabioladas.
Bentu solòpu faghet s’ainu topu - nachi.
Bentu cambiendhe, ainu calchidendhe - l’appo nadu.
Intrados semus a su pinnetu e su tostoine at preguntadu a s’istrìa: - Ite entu est custu?
Bentu solòpu, balla chi lu colet! - at nadu s’istrìa.
Bentu malu est tandho ?
Faghet andhare a male su casu...e at a toccare de lu frazare a sa lestra.
E frazamulu tandho ! - appo nadu.
No ti tocches chi ti lu minto in biccu! Emmo chi est casu ’e dare a sos colvos!
S’ainu ndhe fit guasi intradu a intro.
E tue proite m’istas crabiolendhe in sa gianna! Sa canna chi ti ndhe falet! - l’at abboghinadu s’istrìa.
Gighiat su ciaraballu in manos e ndh’at bogadu su diciu:
Candho ides ainu calchidendhe tropu / no ti deves esponner a solopu!
Cosa ’e ischire si fit gasi! A boltas s’istrìa sos dicios si los inventat, o los intrepetat a manera sua.
E at sighidu a narrer:
" Bonu faeddhu est faeddhu a su coro
malu faeddhu est faeddhu a su entu.
Unu no pedit nuddha e donat oro
s’ateru carrat ruinas e chimentu.
Duncas no istes espostu a su solòpu
mezus ista accoiladu in su foghile.
Bastu chi su reposu no siet tropu
e no ti falet sa bàe dae murrighile.
Malu faeddhu est sinnu ’e mandronìa
Bonu faeddhu est perenne agianìa "
E incue l’at tancada.
Intesu ene m’as ? - at preguntadu a su tostoìne.
Cuddhu si l’est accultziadu: - Ma in su liberu est iscrittu ?...
E dadu chi l’at cobeltu m’appo pigiadu una paneddha e mi so essidu erettu. L’aiat nadu isse mantessi chi fit casu ’e frazare a sa lestra.
Andhadu so a sa barracca a cumpudare sos cumpanzos.
A ndhe cherides de casu ? - lis appo preguntadu - Cheret fauzadu subitu, si no su solòpu lu guastat...
A mie no est chi m’andhet meda su casu... - at nadu su groddhe.
Tandho no ses che-i cuddhu matzone chi cheriat sa serenada ! - l’appo nadu.
E l’appo fattu su contu de su colvu chi si fit mandhighendhe unu cantu mannu ’e casu. A candho approdeit su matzone e li neit chi aiat intesu de sa bella oghe chi aìat.
"E chie ti l’at nadu?" "Tottu lu sunu nendhe. Già mi fit piacchidu a mie puru a t’intendher cantendhe"
Su calvu s’est lassadu incantare e l’at pesadu una oghe. E peldidu at su casu.
E chie l’at bogadu custu contu? - at preguntadu su groddhe.
Su mantessi chi at bogadu su diciu...
Cale diciu?
Malu faeddhu carrat mandronìa / bonu faeddhu est perenne agianìa...
E it’oromala b’intrat su diciu cun su casu ?!
Chie no li piaghet su casu o est mandrone o est betzu cadruddhu!
Su groddhe bi devet esser restadu male. S’untulzu pero s’est bettadu e comintzadu amus a bicculare de bona gàna.
Mi si l’assazaias tue puru... - appo nadu a su groddhe.
In battor e battor otto no l’amus giogadu. Ma gighia sa matta a su cioloppa cioloppa e so andhadu a fora a m’infriscare.
Su groddhe at dadu subitu sa notiscia:
Su colvu est a cagareddha. devet esser su casu, cosa ’e ischire comente l’at impriastadu s’istrìa! si podet dare chi l’eppat pazadu in istelzu raminadu...
Eo puru no mi sento tantu ene... - l’at nadu s’untulzu.
In su mentres s’istrìa si devet esser abizada chi li mancaiat una paneddha. Già l’aìa chelfida ider brinchendhe e a frastimos!
Su tostoìne m’at nadu chi ndh’at bogadu a fora ateros dicios:
" A bentrimannu li naran sachettone
e puru accadhonàdhu o tradolassu.
E comente sighit?... - l’at preguntadu su tostoìne.
Casu o laore no gittat a s’ammassu
e no l’intret cianchetta e né bentone!
Poi nachi m’at bettadu sa malaiscione:
" Ancu a sa chida ndhe peldat sas ragas
chena nemmancu intrare in samunonzu.
Chi no pottat parare su bisonzu
prima ’e si las falare si las cagat ! "
Comente chi gittère ragas, eo...
Passadu pagu tempus so andhadu a sa ’e su sonadore e l’appo fattu su contu ’e su casu.
Appo mandhigadu cosa ’e casu ’e s’istrìa, ca nachi cheriat frazadu subitu...
E proite ’
Ca si no nachi su solòpu l’aiat guastadu.
Ma...e bonu fit su casu?
Asi li azet s’ogiu! so istadu un’andhada a prèmidas !
Cantu mi timo, tandho, chi no siet istadu propriu su solòpu...
Giamadu at a Ziròmine e l’at preguntadu ite bi leggìat in su liberu chi gighiat in francas.
Bentu solòpu...est comente narat su diciu: "Candho solòpu magheddhat // ti ponet a suore e a cagareddha"
E no bi ndh’at de meighìna ? - appo preguntadu.
Arrustibilu, Zirò’, unu piberone, chi già li faghet bene.
A mie no est chi m’andhet meda su piberone, ma intrados semus a sa domitta e Ziròmine ndh’at postu unu accultzu a su fogu.
Su liberu no narat cantu sale bi cheret... A ti bastat unu?
E già at a bastare, mai s’idat!
Tandho un ateru mi l’arrusto pro a mie...
A narrer sa veridade, m’at fattu che-i sa manu ’e deus.
Tuccadu so e appo idu su groddhe cun s’untulzu chilchendhe accultzu a una domo etza. Bi fit puru cuss’iscasciadu ’e Bore Limpiu (o Bore Luna chi si nerat) chi fit comente selvendhe chi nisciunu los aeret attoppiados.
E ite sezis intrepetendhe? - appo preguntadu.
In boza ’e unu ticcu ’e brou ’e puddha semus...pro s’untulzu chi est chimbe dies a cagareddha - at nadu su groddhe.
No che ndh’at pius manc’una - at nadu Zubanne - tottu sa maladia si l’as at giogadas!
Devet esser istada sa pibìda.
Mandhiga piberone, Zuba’, chi già ti faghet bene...
A culu ti l’attappa su piberone ! - m’at nadu cuss’ingratu.
A candho ndh’est vessida una puddha, timorata.
Una che ndh’at restadu! - at aboghinadu su pabaru.
Ma né groddhe né pabaru sun resessidos a la tenner.
Tandho b’appo proadu eo.
Lassadi tenner, l’appo nadu, chi s’untulzu est chimbe dies a prèmidas!
E cuddha nuddha.
Già tiat bastare puru una coscia e un’ala... - l’appo nadu.
E comente fatto eo, poi, chena coscia e chena ala!
Già ti ch’andhas a su chelu . l’appo promissu.
No bi creo eo a su chelu - at nadu sa puddha fuendhe.
E a s’inferru a bi cres? - l’appo nadu eo ponzendheli fattu.
A cussu già bi creo...ca est inoghe! - e bessida s’est deretta intuppendhesi.
Bidu as Zubà’, si aiat crettidu in su chelu si fit fatta tenner...Como ti toccat de assazare piberone!
Andhados semus a sa domitta ’e su sonadore. Isse si fit sonendhe su sulittu e Ziròmine fit in sa gianna.
Ponendhe a arrustire ateros duos ! - l’appo abboghinadu - E comente ti piaghet Zubà, cun meda sale o pagu sale?
Cuddhu nuddha. Tandho l’appo nadu a Ziromine:
Seberandhe mancari unu grogu e unu rugiu...
Glossario
solòpu: scirocco;
pesàdu: levato, alzato, sollevato;
crabioladas: calci;
balla chi lu colet: la palla lo trapassi;
frazare: consumare;
faeddhu: detto, parlata, discorso;
chimentu: rovina, disastro, massacro;
accoiladu: accoccolato, rintanato;
foghile: focile, camino;
murrighile: muso;
bàe: bava;
mandronìa: poltredine;
agianìa: giovinezza;
paneddha: provola;
piàcchidu : piaciuto;
cantu: pezzo;
betzu cadruddhu: vecchio da buttare;
sa matta a su cioloppa cioloppa: spasmi allo stomaco;
pazadu: cagliato;
istelzu raminadu: paiolo col verderame;
a frastimos: a bestemmie;
bentrimannu, sachettone, accadhonàdhu, tradolassu: sono tutti sinonimi di mangione; laore: granaglie;
cianchetta: giacchetta;
bentone: camicia;
chida: settimana; s
amunonzu: lavaggio, lavatura;
ragas: braghe, mutande;
falare: scendere, calare;
gittère (cong. di gìghere) portare, vestire;
prèmidas: spasmi; f
rancas: artigli, dita;
magheddhat : picchia;
mai s’idat: mai si veda;
attoppiados: visti, scorti, incontrati;
intuppendhesi: infrascandosi;
grogu: giallo.
> http://www.mialiloguodresu.eu/liberos.htm
Paristoras de Miali Logudoresu vol. III - Sos dicios de s’istrìa Versione video SWF manuelfurru & co edizioni copyright www.manuelfurru.eu; www.mialilogudoresu.eu
Testi e animazioni in http://www.miali.logudoresu.name/Dicios/Dicios.htm
miali
Articoli di questo autore
- Disfide, feticci, antichi detti - di Mimmo Bua
- Dialettica e allegoria del potere - di Mimmo Bua
- Austu in poesia - Agosto in poesia - di Miali Logudoresu
- Mimmo Bua - Uomini & Lupi
- Miali Logudoresu - Fioriduras
- I SENTIERI DI SONKOSI
- Migranti d’oltreoceano
- L’Arca del Tempo
- Mimmo Bua - Kurdistan e Sardistan, incontri virtuali
- Mimmo Bua - I comici e la politica
- Miali Logudoresu - Cronache di mondi virtuali
- MIMMO BUA - Progetto Asuni, avanti tutta!
- Sos dicios de s’istrìa/7
- Sod dicios de s’istrìa/6
- Sos dicios de s’istrìa/5
- [...]