Paristorias de Miali

Sos dicios de s’istrìa/2

2. Bentu solòpu

giovedì 26 luglio 2007 di miali

A su pagu tempus m’abizo chi fit cambiendhe entu.
- A siet bentu malu chi s’est pesàdu - appo nadu a su tostoìne, chi fit isperiendhe accultzu a su cubone. S’accultziat s’ainu a crabioladas.

Miali Logudoresu

Sos dicios de s’istrìa

2. Bentu solòpu

A su pagu tempus m’abizo chi fit cambiendhe entu.
- A siet bentu malu chi s’est pesàdu - appo nadu a su tostoìne, chi fit isperiendhe accultzu a su cubone. S’accultziat s’ainu a crabioladas.
- Bentu solòpu faghet s’ainu topu - nachi.
- Bentu cambiendhe, ainu calchidendhe - l’appo nadu. Intrados semus a su pinnetu e su tostoine at preguntadu a s’istrìa: - Ite entu est custu?
- Bentu solòpu, balla chi lu colet! - at nadu s’istrìa.
- Bentu malu est tandho ?
- Faghet andhare a male su casu...e at a toccare de lu frazare a sa lestra.
- E frazamulu tandho ! - appo nadu.
- No ti tocches chi ti lu minto in biccu! Emmo chi est casu ’e dare a sos colvos! S’ainu ndhe fit guasi intradu a intro.
- E tue proite m’istas crabiolendhe in sa gianna! Sa canna chi ti ndhe falet! - l’at abboghinadu s’istrìa. Gighiat su ciaraballu in manos e ndh’at bogadu su diciu:
- Candho ides ainu calchidendhe tropu / no ti deves esponner a solopu! Cosa ’e ischire si fit gasi! A boltas s’istrìa sos dicios si los inventat, o los intrepetat a manera sua. E at sighidu a narrer:
" Bonu faeddhu est faeddhu a su coro
malu faeddhu est faeddhu a su entu.
Unu no pedit nuddha e donat oro
s’ateru carrat ruinas e chimentu.
Duncas no istes espostu a su solòpu
mezus ista accoiladu in su foghile.
Bastu chi su reposu no siet tropu
e no ti falet sa bàe dae murrighile.
Malu faeddhu est sinnu ’e mandronìa
Bonu faeddhu est perenne agianìa " E incue l’at tancada.
- Intesu ene m’as ? - at preguntadu a su tostoìne. Cuddhu si l’est accultziadu: - Ma in su liberu est iscrittu ?... E dadu chi l’at cobeltu m’appo pigiadu una paneddha e mi so essidu erettu. L’aiat nadu isse mantessi chi fit casu ’e frazare a sa lestra. Andhadu so a sa barracca a cumpudare sos cumpanzos.
- A ndhe cherides de casu ? - lis appo preguntadu - Cheret fauzadu subitu, si no su solòpu lu guastat...
- A mie no est chi m’andhet meda su casu... - at nadu su groddhe.
- Tandho no ses che-i cuddhu matzone chi cheriat sa serenada ! - l’appo nadu. E l’appo fattu su contu de su colvu chi si fit mandhighendhe unu cantu mannu ’e casu. A candho approdeit su matzone e li neit chi aiat intesu de sa bella oghe chi aìat. "E chie ti l’at nadu?" "Tottu lu sunu nendhe. Già mi fit piacchidu a mie puru a t’intendher cantendhe" Su calvu s’est lassadu incantare e l’at pesadu una oghe. E peldidu at su casu.
- E chie l’at bogadu custu contu? - at preguntadu su groddhe.
- Su mantessi chi at bogadu su diciu...
- Cale diciu?
- Malu faeddhu carrat mandronìa / bonu faeddhu est perenne agianìa...
- E it’oromala b’intrat su diciu cun su casu ?!
- Chie no li piaghet su casu o est mandrone o est betzu cadruddhu! Su groddhe bi devet esser restadu male. S’untulzu pero s’est bettadu e comintzadu amus a bicculare de bona gàna.
- Mi si l’assazaias tue puru... - appo nadu a su groddhe. In battor e battor otto no l’amus giogadu. Ma gighia sa matta a su cioloppa cioloppa e so andhadu a fora a m’infriscare. Su groddhe at dadu subitu sa notiscia:
- Su colvu est a cagareddha. devet esser su casu, cosa ’e ischire comente l’at impriastadu s’istrìa! si podet dare chi l’eppat pazadu in istelzu raminadu...
- Eo puru no mi sento tantu ene... - l’at nadu s’untulzu.

In su mentres s’istrìa si devet esser abizada chi li mancaiat una paneddha. Già l’aìa chelfida ider brinchendhe e a frastimos! Su tostoìne m’at nadu chi ndh’at bogadu a fora ateros dicios: " A bentrimannu li naran sachettone e puru accadhonàdhu o tradolassu.
- E comente sighit?... - l’at preguntadu su tostoìne.
- Casu o laore no gittat a s’ammassu e no l’intret cianchetta e né bentone! Poi nachi m’at bettadu sa malaiscione: " Ancu a sa chida ndhe peldat sas ragas chena nemmancu intrare in samunonzu. Chi no pottat parare su bisonzu prima ’e si las falare si las cagat ! " Comente chi gittère ragas, eo...

Passadu pagu tempus so andhadu a sa ’e su sonadore e l’appo fattu su contu ’e su casu.
- Appo mandhigadu cosa ’e casu ’e s’istrìa, ca nachi cheriat frazadu subitu...
- E proite ’
- Ca si no nachi su solòpu l’aiat guastadu.
- Ma...e bonu fit su casu?
- Asi li azet s’ogiu! so istadu un’andhada a prèmidas !
- Cantu mi timo, tandho, chi no siet istadu propriu su solòpu... Giamadu at a Ziròmine e l’at preguntadu ite bi leggìat in su liberu chi gighiat in francas.
- Bentu solòpu...est comente narat su diciu: "Candho solòpu magheddhat // ti ponet a suore e a cagareddha"
- E no bi ndh’at de meighìna ? - appo preguntadu.
- Arrustibilu, Zirò’, unu piberone, chi già li faghet bene. A mie no est chi m’andhet meda su piberone, ma intrados semus a sa domitta e Ziròmine ndh’at postu unu accultzu a su fogu.
- Su liberu no narat cantu sale bi cheret... A ti bastat unu?
- E già at a bastare, mai s’idat!
- Tandho un ateru mi l’arrusto pro a mie... A narrer sa veridade, m’at fattu che-i sa manu ’e deus. Tuccadu so e appo idu su groddhe cun s’untulzu chilchendhe accultzu a una domo etza. Bi fit puru cuss’iscasciadu ’e Bore Limpiu (o Bore Luna chi si nerat) chi fit comente selvendhe chi nisciunu los aeret attoppiados.
- E ite sezis intrepetendhe? - appo preguntadu.
- In boza ’e unu ticcu ’e brou ’e puddha semus...pro s’untulzu chi est chimbe dies a cagareddha - at nadu su groddhe.
- No che ndh’at pius manc’una - at nadu Zubanne - tottu sa maladia si l’as at giogadas! Devet esser istada sa pibìda.
- Mandhiga piberone, Zuba’, chi già ti faghet bene...
- A culu ti l’attappa su piberone ! - m’at nadu cuss’ingratu. A candho ndh’est vessida una puddha, timorata.
- Una che ndh’at restadu! - at aboghinadu su pabaru. Ma né groddhe né pabaru sun resessidos a la tenner. Tandho b’appo proadu eo.
- Lassadi tenner, l’appo nadu, chi s’untulzu est chimbe dies a prèmidas! E cuddha nuddha.
- Già tiat bastare puru una coscia e un’ala... - l’appo nadu.
- E comente fatto eo, poi, chena coscia e chena ala!
- Già ti ch’andhas a su chelu . l’appo promissu.
- No bi creo eo a su chelu - at nadu sa puddha fuendhe.
- E a s’inferru a bi cres? - l’appo nadu eo ponzendheli fattu.
- A cussu già bi creo...ca est inoghe! - e bessida s’est deretta intuppendhesi.
- Bidu as Zubà’, si aiat crettidu in su chelu si fit fatta tenner...Como ti toccat de assazare piberone! Andhados semus a sa domitta ’e su sonadore. Isse si fit sonendhe su sulittu e Ziròmine fit in sa gianna.
- Ponendhe a arrustire ateros duos ! - l’appo abboghinadu - E comente ti piaghet Zubà, cun meda sale o pagu sale? Cuddhu nuddha. Tandho l’appo nadu a Ziromine:
- Seberandhe mancari unu grogu e unu rugiu...

Glossario

solòpu: scirocco;

pesàdu: levato, alzato, sollevato;

crabioladas: calci;

balla chi lu colet: la palla lo trapassi;

frazare: consumare;

faeddhu: detto, parlata, discorso;

chimentu: rovina, disastro, massacro;

accoiladu: accoccolato, rintanato;

foghile: focile, camino;

murrighile: muso;

bàe: bava;

mandronìa: poltredine;

agianìa: giovinezza;

paneddha: provola;

piàcchidu : piaciuto;

cantu: pezzo;

betzu cadruddhu: vecchio da buttare;

sa matta a su cioloppa cioloppa: spasmi allo stomaco;

pazadu: cagliato;

istelzu raminadu: paiolo col verderame;

a frastimos: a bestemmie;

bentrimannu, sachettone, accadhonàdhu, tradolassu: sono tutti sinonimi di mangione; laore: granaglie;

cianchetta: giacchetta;

bentone: camicia;

chida: settimana; s

amunonzu: lavaggio, lavatura;

ragas: braghe, mutande;

falare: scendere, calare;

gittère (cong. di gìghere) portare, vestire;

prèmidas: spasmi; f

rancas: artigli, dita;

magheddhat : picchia;

mai s’idat: mai si veda;

attoppiados: visti, scorti, incontrati;

intuppendhesi: infrascandosi;

grogu: giallo.

- > http://www.mialiloguodresu.eu/liberos.htm

Paristoras de Miali Logudoresu vol. III - Sos dicios de s’istrìa Versione video SWF manuelfurru & co edizioni copyright www.manuelfurru.eu; www.mialilogudoresu.eu

Testi e animazioni in http://www.miali.logudoresu.name/Dicios/Dicios.htm