Sos dicios de s’istrìa/4

Contramaìa

sabato 28 luglio 2007 di miali

S’istrìa torrad’a beccu neit a su tostoìne:
- Bae e andha a sa ’e Pitzente fradile (s’istrìa magialzu), gìgheli sas paneddhas e nàrali a ti fagher una contramaìa.

Miali Logudoresu

Sos dicios de s’istrìa

4. Contramaìa

S’istrìa torrad’a beccu neit a su tostoìne:
- Bae e andha a sa ’e Pitzente fradile (s’istrìa magialzu), gìgheli sas paneddhas e nàrali a ti fagher una contramaìa. Su tostoìne carrigheit s’ainu e tuccheit a su monte pro bruscare s’istria magialzu. Atraesseit tancas, buscos e rocazos, a candho intendheit una oghe:
- E chie b’at ?
- M’at mandhadu fradile ostru...
- E ite bi gighes in sa beltula?
- Paneddhas e binu nieddhu...
- E tandho avansia

E che l’at gittu a sa domo inue faghiat sas maìas.
- Lassa s’ainu fora e minteche sas paneddhas...Ponelas incùe. E ite cheret cussu rembambidu?
- A li fagher una contramaìa...
- Pro s’ite?
- Su magialzu mannu l’at torradu a beccu...
- E su beccu?
- A istrìa
- Pro ndhe ogare sa maìa

cheret piena sa labìa:

pidiàghe e ruspu attatu

binu rugiu e pilu ’e atu...

E però b’at una cosa: si torro a isse a istrìa su beccu restat su ch’est
- Beccu ?....
- No, istrìa

In cussa fit intradu su selvente, su pabaru ballerinu.
- Pone a arrustire sas paneddhas, pestantu...

E cuddhu at postu sas paneddhas in su fogu.
- Ma no istes sempre a su balla balla, chi mi dat impizu !

E cuddhu s’est paradu frimmu. Poi at leadu una brocca e at comintzadu a narrere:
- Fiore biaittu e foza rugia / unu ratu de elva lua / Poi bi cheret unu tzou / e de colora ticcu ’e brou...

Bae e battimindhe una colora - at cumandhadu su selvente.

Cuddhu ch’est vessidu e at s’est devidu frangher dae s’ainu pro no si fagher leare a crabioladas. A candho ndh’essit sa colora.
- Ajò chi ti cheret mastru Pitzente - at nadu su pabaru.
- E proite? - at preguntadu sa colora.
- Ca devet fagher una contramaìa

E cuddha at postu fattu. S’istrìa magialzu ch’at postu sa paneddha mesu arrustida in sa brocca, umpare a fiores e a fozas e ateros impriastos chi fin giù fumendhe.
- Sa colora est aispettendhe - at nadu su pabaru.
- Ponechela a buddhire E cuddhu at postu sa colora a buddhire.

Poi s’istrìa l’at nadu:
- Battimindhe su inu rugiu, como

Cuddhu est andhadu a ndhe ogare sa brocchitta.
- Bettamilu pianu pianu...sa manu chi ti si sicchet - ca cuddhu fit unu pagu a trèmula.
- Boooh! su bobbòi chi ti si piget ! At morigadu ene sa mistura.
- Como attimindhe sa colora... Cuddhu at leadu sa colora pro sa coa e bi ndhe l’at battìda.
- Tzaccachèla a intro sa brocca

E cuddhu, comente at pòttidu, che l’at tzaccada. S’istrìa ta dadu cosa ’e colpos de frunza:
- Piena ene sa labìa / èssi èssi sa maìa !

Poi at nadu:
- Bogandhe sa colora e frundhichèla.

E cuddhu ndhe l’at bogada e che l’at frundhida. Sa colora s’est avviada a sa tana. S’ainu chi l’at bida malecontza l’at preguntadu:
- E ite t’an fattu?
- A primu m’an buddhidu - at nadu sa colora - poi mi ch’an tzaccadu in una teva
- Bidu chi ti che l’as iscampada bae e andha in bon’ora - l’at nadu s’ainu. Passadu pagu tempus s’istrìa magialzu at nadu a su tostoìne:
- Sa maìa est pronta. Bae e gighebìla a Tilippu fradile

Su tostoìne at torradu a garrigare s’ainu et est tuccadu.

Mancu arrividu a su cubone e s’istria fatt’a beccu li preguntat si l’aiat battidu sa contramaìa.
- Eya
- Pro a mie puru ? - preguntat su beccu fatt’a istrìa.
- No pro a tie no. E t’at a toccare de restare istrìa.

Su beccu fatt’a istrìa b’est restadu male e s’at abbaidadu s’ateru buffendhe sa contramaìa dae sa giuneddha. Poi ’e tantu s’istrìa-beccu at preguntadu:
- Ma...ancora beccu so ?
- A su chi paret... - l’at nadu su tostoìne. Tandho su beccu-istrìa s’est vettadu a s’intrugliu e in pagas sulzìdas est torradu a beccu.
- E como sun duos, sos beccos ! - at nadu su tostoìne.

Peppigheddhu fit approdadu tandho tandho a avilguare e subitu est tuccadu a dare sas novas a sos cumpanzos. Ancora che fin in sa domo ’e Ziromine.
- It’est una it’est una...su beccu est torradu a beccu !
- E s’istrìa ?
- Beccu fit e beccu restat...

Che sun intrados a sa domo e Peppighedhhu at dadu sa notiscia a su sonadore.
- Mastru Pitzente devet aer imbagliadu sa contramaìa - nachi
- Ateru ndh’arrusto ’e piberone? - at nadu Ziromine sempre prontu a cumprire.
- Lassadìlu a cras - l’at nadu Peppe, pro chi no s’offendheret –
- Ma tandho s’istrìa restat beccu pro sempre? - at preguntadu a su sonadore ’e sulittu.
- A mancu chi su magialzu mannu no bi penset... - at nadu su sonadore.

Su groddhe accultzu a sa gianna at bidu su puddhu bicculendhe.
- Su puddhu est torradu - at nadu a s’iscugia a s’untulzu.

E bessidos che sunu in boza ’e lu tenner. Acco’ s’anna ’e muru chi devet aer seradu sa raglia ’e su puddhu. Comintzan a li currer fattu, su colvu puru. A candho su magialzu ndhe falat dae s’alvure e fattu fattu su dischente.
- Custu est puddhu chi fit alveghe e alveghe at a torrare - narat su magialzu e in duos colpos de frunza lu torrat a alvèghe. Fiaghendhe s’anna ’e muru ancora fit in s’isperu ch’esseret puddhu.
- Ma...a s’istrìa puru, tandho, l’as a torrare a su chi fit ?
- Si podet dare - atrogat su magialzu.
- E candho ?
- Candho at a benner su tempus sou. E si ch’est torradu subra a s’alvure. Torrados che sun a francas nudas a sa domo ’e Ziromine.
- Su magialzu at nadu chi bi cheret su tempus sou...
- Pro s’ite? - at preguntadu su sonadore
- A torrare su beccu a istrìa
- Est a bider cale ’e sos duos... - at nadu su sonadore - Como si podet dare: unu, chi torret ambos duos beccos a istrìas...duos, chi unu lu torrat a istrìa e s’ateru restat beccu...O puru...tres, s’istrìa torrad’a beccu torrat istrìa...e battor, su beccu chi tia cherrer torrare a istrìa restat beccu...

Peppigheddhu aiat pèldidu su contu. E Ziromine at postu unu piberone grogu a cogher pro s’anna ’e muru chi fit crebàda ’e su fàdigu.
- Ayah! - fit nendhe unu beccu a s’ateru - ite bellu chi ses fatt’a beccu!
- Su bellu ses tue ! - li narat s’ateru - chi beccu fis e beccu ses !

Comente chi apperet seradu cosa, su colvu est cultu a bider su magialzu in s’opera. Cuddhu primu s’est accultziadu a s’ainu nendheli a s’istare chietu e travadu l’at torra a kispè. Poi s’est accultziadu a sos duos beccos e comintzadu at a colpos de frunza. Su beccu chi fit beccu l’at torradu a istrìa.
- A mie est chi devias torrare a istrìa, tontorrone ! - l’at nadu su beccu chi fit istrìa.
- E tandho, bidu chi so tontorrone, como isse restat istrìa e tue restas beccu - at nadu su magialzu e si ch’est andhadu in totta presse.
- Intesu as ? - l’at nadu su beccu fatt’a istrìa - como so eo su padronu e tue su teraccu!

E sighida bi l’an a cuntierrare.

Glossario

fradile: cugino: contramaìa: contro-magia;

rocazos: terreni scoscesi, rocciosi

beltula: bisaccia; avansia: vieni avanti:

labìa: paiolo; selvente: assistente;

ruspu attatu: rospo satollo;

pidiàghe: pavoncella;

pestantu: nel frattempo: impizu : fastidio;

s’est paradu frimmu: è rimasto immobile;

fiore biaittu: fiore azzurrino;

foza rugia: foglia rossa;

ticcu ’e brou de colora: un po’d i brodo di biscia;

tzou: chiodo;

ratu de elva lua: cespo di euforbiacea;

frangher : scansarsi;

leare a crabioladas: prendere a calci;

at postu fattu: è andata dietro;

sa manu chi ti si sicchet: ti si secchi la mano;

a trèmula: a tremarella;

chi ti si piget su bobbòi: ti porti via lo spauracchio, il bau-bau;

tzaccachèla: ficcala dentro;

morigare sa mistura: rigirare l’intruglio;

frundhichèla: buttala via;

teva: recipiente di terracotta;

malecontza: malconcia;

a su chi paret : a quanto sembra;

sulzìdas : risucchi;

avilguare: dare uno sguardo;

sas novas: le novità;

It’est una it’est una: indovina un po’ (è la formula degli indovinelli)

cumprire: trattare bene gli ospiti;

lassadìlu a cras: lascialo a domani;

acco’: quand’ecco;

bicculendhe: becchettando;

a s’iscugia: a voce bassa, di nascosto;

fattu fattu: subito dietro;

fiaghendhe: ustando;

ancora fit in s’isperu : ancora sperava;

a francas nudas: a mani nude;

atrogat : confida, rivela;

grogu : giallo;

crebàda ’e su fàdigu: provata dall’nedia;

tontorrone : tonto;

in totta presse: di fretta;

teraccu: servo;

sighida bi l’an a cuntierrare: hanno continuato a litigare, bisticciare.

- > http:www.mialilogudoresu.eu/liberos.htm

da Miali Logudoresu, Paristorias vol. III Ebook e Video SWF: manuelfurru & co edizioni copyright www.manuelfurru.eu www.mialilogudoresu.eu

Testi e animazioni in http;//www.miali.logudoresu.name/Dicios/Dicios.htm