Paristorias de Miali Logudoresu

Sos dicios de s’istrìa/5

5. Lambridos

domenica 29 luglio 2007 di miali

S’istrìa torrada a beccu ancora si sentiat padronu e si che fit aggroddhadu in su cubone. Su beccu torradu a istrìa tandho l’at nadu:...

Miali Logudoresu

Sos dicios de s’istrìa

5. Lambrìdos

S’istrìa torrada a beccu ancora si sentiat padronu e si che fit aggroddhadu in su cubone. Su beccu torradu a istrìa tandho l’at nadu:
- No est a istare incue aggroddhadu in su fogu ! Bae e andha a fora a tentare sa roba !
- B’at de pazare e de fagher su regottu, - l’at nadu s’istrìa-beccu - e tue no ischis mancu in su mundhu chi ses !
- Ponetichèl’in conca chi como so eo su padronu e tue ses su teraccu ! Prestu a fora ! E s’istrìa-beccu si ch’est devidu essire a fora.
- Deus t’abbaidet dae su poveru mezoradu... - at nadu a s’ainu ancora travadu - Pro no esser beccu mezus ainu!
- Bastu chi no lu traven a kispè ! - at nadu s’ainu.
- Ma..tue no ti drommis? - at pregunmtadu su tostoìne a su beccu fattu a istrìa.
- Sas istrìas no drommin a de notte
- Ma tue de s’istrìa gighes solu sa chìza...de fattura ses beccu...
- E dicios a ndh’ischis a su nèssi ? - at preguntadu poi su tostoìne.
- Già ndh’ischìa meda...ma no mi ndh’ammento mancunu

Comente at fattu die su tostoìne ch’est vessidu a fora.
- Si mi dhe ogas sa trobea - l’at nadu s’ainu - ti gitto a fagher una caddhittada
- E a inue che damus?
- A inue cheres E bogadu ndhe l’at sa travadura. S’istrìa fatt’a beccu si lis est accultziadu e lis at nadu:
- Sa roba cheret munta, su latte cheret pazadu...Bazi e andhade a bruscare unu bonu teraccu pastore.

E tuccados sunu s’ainu e su tostoine a caddhu. Arrivin a sa domitta ’e Ziromine e ndh’essit su colvu.
- A inue che dades ?
- S’istrìa non at madhadu a chilcare unu teraccu pastore...
- Intrade chi ndh’arregionamus cun su sonadore
- Sun chilchendhe unu teraccu pastore... - at nadu su colvu.
- E pro chie ? - at preguntadu su sonadore.
- Pro s’istrìa - l’at nadu su tostoìne.
- Ma...s’istrìa-beccu o su beccu-istrìa?
- Su chi fit istrìa e como est beccu - l’at ispiegadu su tostoìne.
- S’anna ’e muru già tiat poder andhare ene...si la finit de ilgiogatzare cun cuss’impriastu.

S’anna ’e muru gighiat in francas una macchineddha e la fit fattendhe girare. Su tostoìne si l’at abbaidada:
- Ma...b’at de mulgher, de padzare, de fagher su casu e su regottu...
- A ti las sentis a mulghere? - at preguntadu su sonadore a s’anna ’e muru.
- E già lu creo! - at nadu s’anna ’e muru.
- E regottu fagher ndh’ischis?
- E già lu creo ! - torrat cuddha.
- E casu a ndhe faghes?
- E già lu creo !
- Tandho a bi enis? - l’at preguntadu su tostoìne.
- E già lu creo!

E tuccados sunu, su tostoìne e s’anna ’e muru a caddh’a s’ainu e su colvu fattu. Arrivin a su cubone. S’istrìa torrad’a beccu fit contivizendhe un anzoneddhu.
- Custu tiat esser su teraccu? - at nadu comente at bidu s’anna ’e muru.
- No ndh’amus bruscadu mezus - l’at nadu su tostoìne.
- E tandho ponimul’a sa proa S’anna ’e muru faghet assentare sas alveghes, leat una mulghigiòla e si ponet a mulgher.
- Già paret ch’ischet mulghere - at nadu s’istrìa-beccu.

Poi ch’at missu su latte a su cubone, l’at bettadu in su pagiòlu, at acchiccadu su fogu e ndh’at bogadu a sa lestra una fromma ’e regottu. Su beccu istrìa s’est accultziadu e at nadu:
- Ma...su regottu puru ischis fagher?
- Emmo chi so che a tie, fattu e lassadu! - l’at nadu s’anna ’e muru - Poi at nadu a su colvu:
- Peppighè, no l’assazas su regottu? Su colvu l’at assazadu.
- Bonu ! accibroglia! L’at assazadu su tostoìne e at bidu chi fit bonu.
- E tue no l’assazas ? - at preguntadu s’anna ’e muru a s’istrìa-beccu.
- No mi piaghet a mie, né regottu e né casu
- E ite ti piaghet tandho?
- Elva rassa e aldu pinzone...
- Nasu! - at nadu s’anna ’e muru.
- Nasu! - an torradu sos ateros.
- Su regottu faghet bene / a su figadu e s’ispiene - at intonadu a muttettu s’anna ’e muru.

Ch’essit dae su cubone e su beccu istrìa at preguntadu:
- Fattu l’at su regottu?
- Fattu e madhigadu puru - l’at cunfilmadu su tostoine.
- Ebbe’... - at pregunmtadu su colvu a s’ainu - e cun su padronu nou bene t’agattas?
- A primu pudiat - at nadu s’ainu - come né pudit e né fiagat

S’anna ’e muru at finidu ’e mulgher, ch’at missu su latte e in battor e battor otto ndh’at bogadu una pezza ’e casu friscu.
- Ma...fena casu ischis fagher? - l’at preguntadu s’istrìa beccu
- Emmo chi so che a tie, chi né pudis e né fiagas. L’ischit fena s’ainu.
- Assaza custu casu Peppighé - at nadu a su colvu - ti ndh’as a ponner in donzi franca!

Su colvu l’at appretziadu
- Custu già no paret chi ponzat a cagareddha...

Su tostoìne si l’at gustadu.
- Custu est casu de gustare chena pasu! - at nadu s’anna ’e muru. E candho su beccu istrìa l’at preguntadu si s’anna ’e muru aiat fattu su casu l’at nadu chi già l’aiat fattu e bell’e mandhigadu puru. Poi s’anna ’e muru est andhada a chirriare sas saccagias.
- E ite ndhe naras de su teraccu nou ? - at preguntadu Peppigheddhu.
- Narat su diciu: Si as intoppiàdu in lambridos e bentrones // no li lesses colare sa misura...
- E comente sighit? - at preguntadu su tostoine.

Si deves ponner pinzos a cumone // tanca sa gianna e accontza sa chisura // B’at bentu chi ti paret bentitzòlu // e si che gighet àidu e cobeltùra..

S’anna ’e muru fit chirriendhe sas saccagias.
- Mih no bo ch’istegedes troppu, no siet chi bo’ si pigene - lis fit nendhe, a candho approdan su grodhhe cun s’untulzu.
- E ite che faghet inoghe s’anna ’e muru? - s’an preguntadu a s’iscugia.
- S’det chi Ziromine at finidu su piberone - at nadu s’untulzu.
- E ite che faghes in custos giassos? - an pregunmtadu ambos a s’anna ’e muru.
- So teracchendhe pro s’istrìa...
- E ite t’at postu, a tentare sas saccagias?
- A mulgher...a pazare...e fena a fagher casu e regottu
- Mih si daias un anzone a su groddhe a lu currere
- A lu currere ?....
- In cambiu ti ndh’attit una puddhighina!
- Una puddhighina?! Ei dà...attidemindhèla!
- S’anzone ’e currer est pro tenner sa puddhighina
- Mi abbà’... - narat su groddhe, si leat un anzone e cumintzat a lu currere.
- Bidu as comente si curret s’anzone? S’anna ’e muru si l’at abbaidadu ispantada.
- Ma...sa puddhighina no mi l’as battida...
- Como andho e ti ndhe l’atto - at nadu su groddhe et est isparidu.
- Ma aberu mi l’attit sa puddhighina? - at preguntadu s’anna ’e muru a s’untulzu.
- E già lu creo chi ti ndhe l’attit! - at promissu cuddhu. Ma intradu sole ancora su groddhe fit a torrare.
- Est già iscurighendhe - at nadu s’anna ’e muru - e ancora no mi ndhe l’at battida...
- Como andho a lu chilcare e ti ndhe l’atto eo - l’at torradu a promitter s’untulzu e s’est bessidu erettu isse puru. Arrividu a sa domitta ’e Ziromine b’at seradu pisinzu et est intradu.
- S’amigu tou ndh’at carradu un anzone - l’at nadu su sonadore - nachi bo’ l’at dadu s’anna ’e muru...
- Eya - at cunfilmadu Zubanne untulzu - già bi fia eo puru...
- E dada bi l’azis sa puddhighina?
- Cras, comente faghet die, bi che la gighimus...
- E tandho mandhigadebos s’anzone... - at nadu su sonadore. Su colvu at nadu a s’ainu
- Ma...ancora a torrare est s’anna ’e muru?
- At a esser tentendhe sos anzones...

Tandho est chi su beccu-istrìa at nadu:
- Su diciu narat puru: Tuppone fràzigu guastat mustatzolu // e in pagu tempus lu parat a fungàna...
- E comente sighit ? - at preguntadu su tostoine.

S’omine abistu dat paga cunfidenscia // pro cantu lena siet sa filunzana... // e nèdida mantenet sa cuscienscia // si a isperiare iscanzat sa ventana //
- Cumpresu ene l’as su diciu?
- No tottu...

In cussa su colvu at seradu s’arrastu e in duos colpos de alas ch’at postu su biccu subra a sos lambridos.
- E bene nar’eo chi fit de anzone s’arrastu chi appo seradu!
- No l’assazas Zirò ? - at nadu su groddhe
- No... - at nadu cuddhu - mi so coghendhe su piberone...

Glossario

tentare sa roba : far la guardia alle pecore o agli armenti;

aggroddhadu : riparato, rintanato;

no ischis mancu in su mundhu chi ses : non sai neppure in che mondo sei;

no lu traven a kispè : non lo impastoino a zampe incrociate;

chìza: aspetto, figura;

a su nèssi : almeno, perlomeno;

trobea: pastoia di corda o sarmenti che si pone alle zampe anteriori dell’animale;

caddhittada: cavalcata;

a inue che damus: dove andiamo;

travatura: impastoiamento;

tuccados: partiti, andati;

E già lu creo! : credo bene, sicuro!;

contivizendhe, ger. Da contivizare: tener da conto, prendersi cura:

ndh’amus bruscadu mezus: non abbiamo trovato di meglio;

ponimul’a sa proa: mettiamolo alla prova;

fattu e lassadu: fatto e lasciato, incompiuto;

accibroglia: accidenti;

aldu pinzone: varietà di cardo medicinale;

Nasu! : naso! Semplificazione per nasu in culu mi pone: mettimi il naso in culo, espressione usata per ribadire la rima in –one;

ispiene: milza;

Fattu e madhigadu puru: fatto e mangiato;

né pudit e né fiagat: non puzza né odora:

ti ndh’as a ponner in donzi franca: te ne metterai in ogni dito (o artiglio);

chena pasu: senza sosta, senza riposo;

chirriare sas saccagias: raccogliere le agnelle;

Si as intoppiàdu in lambridos e bentrones Se incontri ghiottoni o ventroni

no li lesses colare sa misura...: non lasciare che passino la misura

Si deves ponner pinzos a cumone: Se hai da mettere roba in comune

tanca sa gianna e accontza sa chisura: chiudi la porta e aggiusta il recinto

B’at bentu chi ti paret bentitzòlu: C’è vento che sembra venticello

e si che gighet àidu e cobeltùra..:e ti porta via il cancello ed il tetto

no bo ch’istegedes: non allontanatevi;

no siet chi bo’ si pigene: si sa mai che vi rubino;

approdan: arrivano;

giassos: appezzamenti di terreno;

teracchendhe: servendo;

puddhighina: gallinella;

ispantada: meravigliata, stupita;

pisinzu: rumore, bormottìo, mormorio;

carradu: portato;

cras: domani; già bi fia eo puru: c’ero anch’io;

arrastu: sentore, odore;

seradu: sentito, avvertito;

Tuppone fràzigu guastat mustatzolu: Il tappo fradicio rovina il vino nuovo

e in pagu tempus lu parat a fungàna...: e in poco tempo lo riduce a feccia

S’omine abistu dat paga cunfidensscia L’uomo accorto da poca confidenza

pro cantu lena siet sa filunzana...: per quanto lieve sia la filastrocca

e nèdida mantenet sa cuscienscia: e conserva chiara la coscienza

si a isperiare iscanzat sa ventana: se apre la finestra per sogguardare

- > http://www.mialilogudoresu.eu/liberos.htm

da Miali Logudoresu, Paristorias, vol.III Video SWF: maulefurruy & co edizioni copyright www.manulefurru.eu www.mialilogudoresu.eu

Testi e animazioni in http://www.miali.logudoresu.name/Dicios/Dicios.htm