[ Salta il menu e vai direttamente ai contenuti ]
- Sommario dei principali servizi e contenuti disponibili in questa pagina:
- Lingua del sito
- Ricerca
- pagina in cui ti trovi
- navigation global
- Rubriche
- Registrati al sito
- Articoli più recenti
- Ultime brevi
- informazioni legali
Articoli più recenti
Sos dicios de s’istrìa/7
mercoledì 1 agosto 2007 di miali
Mulghiat, pazaiat e faghiat casu. E onzi tantu ammentaiat a su tostoine sos dicios chi ogaiat dae su ciaraballu.
Una manzana s’ainu fit a orrios.
7 Ateros dicios
S’istrìa aiat torradu a leare s’andhera ’e sempre. Chi l’aian torradu a beccu pariat chi mancu si ndh’ammenteret.
Mulghiat, pazaiat e faghiat casu. E onzi tantu ammentaiat a su tostoine sos dicios chi ogaiat dae su ciaraballu.
Una manzana s’ainu fit a orrios.
S’ainu est a orrios - nachi - avilgua it’oromala cheret
Su tostoine at preguntadu a s’ainu: "It’est su ch’asa..."
M’at bennidu a conca unu diciu - at nadu s’ainu.
E comente narat ?
Pro chie no at solte no balet chi si peset chitto su manzanu.
E chie at solte ?
Si ndhe podet pesare candho cheret
Su tostoine est restadu pensu. At seradu su colvu et est andhadu a li preguntare: "Ma tue solte a ndh’asa?"
A boltas emmo a boltas no - l’at nadu su colvu.
Tandho no est sempre chi ti ndhe pesas chitto ?
Ma e proite lu cheres ischire?
Pro afferrare ene unu diciu
Si cheres cumprendher sos dicios cheret chi ndh’arregiones cun su sonadore
E andhados sunu a ndh’arregionare cun su sonadore, chi si fit sonendhe su sulittu. Ziromine si fit leggendhe su liberu ’e sas rezetas.
E ite ses leggendhe, Zirò ? - l’at preguntadu su sonadore
Una rezeta noa pro cogher su piberone - at nadu Ziromine. In cussu sun approdados su colvu cun su tostoine.
Mantaraccu tia cherrer cumprendher bene unu diciu...
E cal’est custu diciu?
Pro chie no at solte no balet chi si peset chitto su manzanu. - l’at nadu su tostoine.
Cheret narrere: chi si peset chitto o si peset taldu est sa mantessi cosa...
Ma...e proite?
Ca tantu no nh’at solte
Su tostoine est restadu pensu.
Ma...si unu ndh’at solte, tandho si ndhe podet pesare a taldu ?
Pro cussu bi ndh’at un ateru ’e diciu: "Chie si pesat taldu pagu piscat"
Cras cheret chi mi ndhe pese chitto meda - ch’est vessidu Ziromine.
Ell’e proite? - l’at preguntadu su sonadore.
Ca sa rezeta narat chi bi cheret olìa, chibuddha, ispetia, sale, milingiana e aghedu...
B’at a cherrer ozu almanu puru...
De cussu già bi l’amus unu ticcu
E tottu s’ateru chi bi cheret comente lu bruscas ?
Già m’arrangio
Su diciu narat: "famine fen’a cogher no est mai malu"...
E candho est malu tandho ? - at preguntadu su tostoine.
Candho no b’at nuddha ’e coghere - l’at nadu su sonadore.
Fattendhe die Ziromine at nadu chi fit tucchendhe.
- Bae in bonora, Ziro’ - l’at nadu su sonadore
Ziromine est tuccadu e Peppigheddhu su colvu l’at postu fattu.
Andhendhe andhendhe l’at preguntadu: "Ma attesu meda che dasa?"
A primu devo andhare a sa’ e s’oltulanu - at nadu Ziromine.
E an sighidu un ateru trettu mannu, fen’a sa barraca ’e sos coniglios. Sa eldura fit accumassada a dainanti ’e sa domo. Ndh’at bessidu unu conigliu e at nadu "Già torro luego". _ Poi un ateru l’at postu fattu nendhe su mantessi. Poi un ateru cun una bocce s’est tuccadu nendhe sa mantessi cosa.
Ziromine at comintzadu a si pienare sa cesta: b’at postu su piberone, sa chibuddha e unu pagu ’e pistinagia. Candho est torradu su segundu conigliu l’at preguntadu: "Ma de melingiana una solu ndh’azis?"
Mezus pagu che nuddha - at nadu cuddhu. E Ziromine si l’at garrigada in sa cesta et est torradu a tuccare, cun su colvu fattu. In caminu an bogiadu sos coniglios gioghemdhe a bocce.
Già bos atto sa palte ’e sa piberonada, comente la cogo - lis at nadu Ziromine.
Colzu chie no at nuddha, narat su diciu - l’at nadu unu conigliu sighendhe a giogare a bocce cun su cumpanzu.
Torrados sunu a sa domo.
Como mi toccat de andhare a chilcare su sale, s’ispetia e s’aghedu.
Ma Mantaraccu a inue ch’at dadu? - at preguntadu Peppigheddhu a su sonadore.
A chilcare s’anna ’e muru est andhadu. Ebbe’ tottu as bruscadu? - at pregunadu a Ziromine
Como cheret chi agate sale, ispetia e aghedu…Andhendhe so... - at nadu Ziromine.
Bae in bonora Ziro’ - at nadu su sonadore. Ziromine ch’est vessidu.
...Bastu chi no fettat s’andhada ’e su colvu...
E comente tiat esser? - at preguntadu Peppe ispantadu.
...S’idet chi fit colvu chi no est torradu
Ziromine est andhadu a sa domo ’e su monincu tzegu a bruscare s’ateru chi bi cheriat in sa rezeta.
Tia cherrer unu pagu ’e sale, de ispetia e unu tichigheddhu ’e aghedu...
Su sale e s’ispetia già bi l’appo. S’aghedu no - at nadu su monincu.
A Ziromine l’at toccadu ’e s’accuntentare.
. Ma e dinari a ndh’asa ? - l’at preguntadu su endhiolu.
No...
E ite mi das in cambiu ?
Sa palte ’e sa piberonada...
Mezus sa palte chi no nuddha, narat su diciu...
Su sale e s’ispetia già l’amus...ma mi mancat s’aghedu - at nadu Ziromine a sa furriada.
Faghedi dare unu ticcu ’e inu dae s’istrìa... - l’at cunsizadu su colvu.
Sa rezeta narat chi bi cheret aghedu e no binu...
Su inu ’e s’istrìa est aghedu fine...tue però narali ch’est bonu, si no no ti ndhe dàda
A faeddhare est alte lebia - at nadu su sonadore.
E tuccados sunu a su cubone ’e s’istrìa.
Agattada l’as s’anna ’e muru? - at preguntadu su colvu a su tostoine.
No... - l’at nadu cuddhu chi forsis mancu fit andhadu a la chilcare.
A che dnh’azis de aghedu onu ? - at preguntadu a s’istria Ziromine.
S’istrìa s’est pesada che punta:
Binu onu ch’appo eo ! Aghedu no, né malu e né bonu !
E tandho a mi lu dades unu ticcu ’e inu?
No ti ndhe dao mancu a fiagu! - l’at nadu s’istrìa - ca mi l’as dispretziadu
Mi chi est pro sa rezeta ’e sa piberonada - l’at nadu su colvu.
E piberonadu chi sias ! Bae ’e bessi erettu primu chi t’attrives a giompere a su casu!
Chie no dat binu no idat pius caminu ! – l’at nadu su colvu andhendhesiche.
Su biccu in su traìnu, chi ndhe peldas, colvu male intraniadu !!
Chena aghedu sa rezeta no podet bessire ene... - s’est lamentadu Ziromine.
Ajò chi proamus cun s’attu - at nadu su colvu.
E tuccados sunu a sa domo ’e s’attu, chi si fit allenendhe umpare a su cumpanzu, s’attu chi no ischiat mancu tenner sorighes.
A bi l’as unu ticcu ’e aghedu pro Ziromine ?
Aghedu no...Si intrades bos cùmbido unu ticcu ’e abbaldente
Ite ndhe naras a la proare cun abbaldente sa rezeta...
Bi cheret s’aghedu e no abbaldente
Tandho proamus cun compare Furiku... - at nadu su colvu.
E tuccados sunu sa su cuboneddhu ’e Furiku su dindu, chi fit in cumpanzia ’e Chicchinu su polcrabu, comente onzi die.
Compa’ mi si bruscaizis unu ticcu ’e aghedu pro Ziromine...
No ndi teneus de agèdu o compai Peppi
E binu ?
Nimmancu...
Custos no ana mancu su tantu ’e si catzare su sidis !
Furrian a sa domo.
No si bruscat aghedu in logu... - at nadu su colvu.
Tandho azis fattu sa essida ’e su cane rugiu... - at nadu su sonadore.
E it’est cane chi no bruscaiat mancu aghedu ?
Asi narat su diciu...
Acco’ s’anna ’e muru:
Ancora sun a m’attire sa puddhighina sos cumpanzos de su colvu ! - s’est lamentadu
Chie no at foltuna in puddhas no at solte in nuddha... - l’at nadu su sonadore.
Ma...e pro s’aghedu comente faghimus ? - torrat Ziromine.
A ferru toltu màniga tolta... - narat su diciu - Proade a andhare a sa ’e tziu Bakis...Mi chi b’at una rocca chi paret un attu... Accultzu a sa rocca b’at una domitta. Si podet dare chi bo’ lu diat unu ticcu ’e aghedu, si bi ndh’at.
Tuccana Ziromine e Peppigheddhu, cun s’anna ’e muru fattu, chi però a trettu ’e caminu iscansciat.
E tue no bi enis a sa ’e tziu Bakis?
No chi devo andhare a mi fagher dare sa puddhighina...
E tandho già l’as s’isperu!
Sighin fen’a una rocca chi pariat sa ’e s’attu, comente lis aiat nadu su sonadore. E accultzu già s’idiat una domitta divessa dae sas ateras. Su colvu intrat a punt’innantis, ma pariat chi no s’idiat niune. A candho serat pisinzu a daisegus de una gianna ’e comasinu, intrat e bidet unu etzu incappelladu cun unu pili rugiu estidu ’e biancu subra una cuba. Su pili rugiu umpiat dae sa cuba e bettaiat in duas tatzas e su etzigheddhu ndhe leaiat una e lassaiat s’atera, ndhe lassaiat una e si che tragaiat s’atera.
Semus chilchendhe a tziu Bakis - at nadu su colvu.
Tziu Bakis so eo. Ite cumandhas?
Tiamus cherrer unu pagu ’e aghedu pro una rezeta...
S’aghedu già bo’ lu dao - at nadu su etzu - Però chelzo in cambiu una cosa..
E ite cosa?
Una coa ’e conigliu
Che los at accumpanzados a sa essida e lis at ammentadu su cumandhu.
No istentedas meda, si no s’aghedu si guastat
Furriendhe torran a bogiare s’anna ’e muru.
Ebbe’ dada ti l’an sa puddhighina?
Ancora sunu a mi la dare cussos mascatzos !
Mih si nos bruscaias una coa ’e conigliu a la dare a tziu Bakis in cambiu ’e aghedu...
Toccat de tènnere unu conigliu e de ndhe li mutzare sa coa... - at nadu s’anna ’e muru.
Sa colora fit accuccada a daisegus de una matta e at intesu s’arregionu.
Appo intesu chi sezis chilchendhe una coa ’e conigliu...Eo l’appo una...
E ite cheres in cambiu ?
Unu conigliu intreu...mancari chena coa - at nadu sa colora.
S’anna ’e muru est tuccada che fritza a tenner su conigliu.
Ma ite ti ndhe faghes tue de una coa ’e conigliu? - at preguntadu Peppigheddhu a sa colora.
A la dare in cambiu ’e unu conigliu intreu
E narali maccu !
Torrat s’anna ’e muru cun unu conigliu in francas in boza ’e li fuire.
Mi a lu ides su conigliu ?! Boga sa coa como, si est veru chi l’asa!
E proite no li truncas sa sua ? Tue ti leas sa coa e a mie mi das su restu ! - at nadu sa colora.
Tandho ti cres chi eo mi etto a catziare coniglios pro a tie !?
Dadu chi impittades una coa...
Ma a la ogas o no la ogas custa coa?! Asi sies viu cantu ndh’as !
Como andho e ndhe l’atto... - at promissu sa colora - Mi no ti fuat su conigliu ma però !
Avviada sa colora e fuidu su conigliu...Li curren fattu, s’anna ’e muru a punt’innantis. Pariat chi lis fit fuidu a candho ndh’essit sa colora dae una tuppa e l’afferat cun sas dentes. Ndhe li mutzat sa coa e su conigliu fuit a issa puru.
S’anna ’e muru bi la leat dae francas.
Torrami sa coa chi bi ndhe l’appo mutza eo !
Su conigliu l’appo tentu primu eo !
E però ti ch’est fuidu !
E a tie puru !
Tandho cant’istades a cuntierra sa coa la mantenzo eo... - at nadu su colvu. Lis at isforronciadu sa coa e at nadu a Ziromine a li ponner fattu.
E fattu an postu puru s’anna ’e muru e sa colora, fen’a sa domitta cuada ’e tziu Bakis.
Comente los at serados su etzigheddhu ndh’est vessidu e at bidu chi l’aian battidu sa coa ’e conigliu.
Tandho como ti ndh’atto s’aghedu...
Prima s’aghedu e poi sa coa, no ti lesses frigare! - at nadu s’anna ’e muru.
Et eo chelzo su conigliu! - at nadu sa colora.
Candho ana a dare a mie sa puddhighina... - at nadu s’anna ’ e muru.
E comente at battidu s’aghedu bi ndhe l’at leadu dae manos.
Adiosu, tandho e si azis ateru bisonzu torrade... - at nadu su etzu afferrendhe sa coa.
Primu ’e tuccare, su colvu l’at preguntadu ite si ndhe faghiat de cussa coa.
A sa tzinta mi l’appicco! - l’at nadu tziu Bakis tottu cuntentu.
A su cabu ’e su contu torran a sa domo inue los fit aispettendhe su sonadore a fogu atzesu.
Bruscadu s’aghedu...ma già nos est costadu ! - l’at nadu s’anna ’e muru mustrendhebilu.
A mie mi devene dare unu conigliu !!! - s’est torrada a lamentare sa colora.
E a mie una puddhighina... - torrat s’anna ’e muru.
Ziromine at postu manu a sos pinzos e at postu in fogu sa padeddha.
Paspiabìlu a pianu a pianu s’aghedu. Est rezetta chi no bi cheret presse... - at nadu a s’anna ’e muru.
Ma a tie a ti piaghet sa piberonada? - at preguntadu su colvu a sa colora, chi pariat issa puru aispettendhe sa cottura.
No...
E tandho cheres chi andhes a ti bruscare sorighes
Asi narat su diciu: S’allegria de sa domo est sa padeddha Pero b’at zente chi at sa foltuna de una colora in chegia... - at nadu su sonadore, miscendhe canes cun coloras.
Glossario
s’andhera: l’andamento;
sos dicios chi ogaiat dae su ciaraballu: i detti che traeva dall’almanacco;
orrios: ragli; pensu: pensoso, perplesso;
chitto meda: molto presto;
ispetia: pepe; ozu almanu: olio d’oliva;
l’at postu fattu: gli è andato dietro;
già torro luego: torno subito; bocce: palla;
pistinagia: carote; monincu: scimmione; tichigheddhu: goccetto;
endhiolu: rivenditore;
a sa furriada: al ritorno;
s’est pesada che punta: è rimasta piccata;
no ti ndhe dao mancu a fiagu: non te lo faccio nemmeno odorare;
t’attrives a giompere: hai l’ardire di buttarti;
traìnu: rivo, fiumiciattolo;
male intraniadu: malintenzionato;
abbaldente: acquavite;
su tantu ’e si catzare su sidis: il tanto di togliersi la sete;
coa ’e conigliu: coda di coniglio;
torran a bogiare: incontrano di nuovo;
mascatzos: brutti ceffi;
mutzare sa coa: mozzare la coda;
colora: biscia;
accuccada a daisegus de una matta: nascosta dietro un cespuglio;
E narali maccu: e digli scemo!;
mi etto a catziare: mi do la briga di cacciare;
Asi sies viu: fossi vivo;
cuntierra: litigio, battibecco;
A sa tzinta mi l’appicco! : me lo appendo alla cintura;
paspiabìlu: spuzzaglielo;
est rezetta chi no bi cheret presse: una ricetta che chiede il suo tempo, per cui non bisogna avere fretta.
Per i detti contestualizzati nella storiella vedi il repertorio dei Dicios.
Testi e animazioni in http://www.miali.logudoresu.name/Dicios/Dicios.htm
[ Torna all'inizio della pagina ]
[ Torna all'inizio della pagina ]



